Chicha.pl

Blog o Ameryce Łacińskiej

brazylia opinia polityka ruchy społeczne

#8M: Bertha Lutz

Bertha Lutz była niewątpliwie wszechstronną kobietą. Wysoce wykształcona społeczna działaczka i dyplomatka… oraz zoolożka! Była kluczową postacią w walce o prawa kobiet do głosowania w Brazylii oraz uczestniczyła w reformie konstytucji, która uwzględniała równość płci i prawa kobiet.

Bertha jest trzecią z czterech bohaterek naszej serii #8M: „Kobiety, które wpłynęły na Amerykę Łacińską”. Jej poprzedniczki to:
Rigoberta Menchú Tum
Berta Cáceres

Zaglądajcie też na naszego instagrama @latynochicha, a tymczasem życzę Wam inspiracji i miłego czytania o dzisiejszej bohaterce! 🙂

Dziewczyna z dobrego domu

Bertha należała do wyższej klasy średniej, była więc dobrze usytuowana, a rodzina zapewniła jej staranne wykształcenie. Jej rodzice zajmowali się medycyną – ojciec był uznanym lekarzem epidemiologiem, a matka – pielęgniarką. Córka na początku studiowała biologię, nauki przyrodnicze i zoologię na paryskiej Sorbonie, którą ukończyła w 1918 r., ale później poszła w zupełnie innym kierunku. W 1933 r. skończyła studia prawnicze w Narodowej Szkole Prawa (obecnie część Federalnego Uniwersytetu Rio de Janeiro). Jednak zanim Lutz zdobyła tytuł licencjata z Prawa w jej życiu jako działaczki wydarzyło się niesamowicie dużo rzeczy! Czytajcie dalej 🙂

„Męska” polityka w Brazylii

W pierwszej dekadzie XX wieku brazylijska polityka i zawody związane z polityką były w przeważającej mierze zdominowane przez mężczyzn. Kiedy Mirthes de Campos została obrończynią sądową w 1899 roku, została pierwszą kobietą, która kiedykolwiek pracowała na sali sądowej w Brazylii. Mimo to bariery płciowe nie zostały do końca usunięte jeśli chodzi o zatrudnienie kobiet w pracach umysłowych. Łącznie w kraju było tylko 14 prawniczek: dziewięć w Rio de Janeiro i pięć w São Paulo. Takie nierówności płci obecne były również w innych zawodach, takich jak medycyna i księgowość.

Zoolożka zaangażowana w walkę o prawa kobiet

Nic dziwnego więc, że panujące w Brazylii „męska” polityka i przywództwo motywowały liczne kobiety do działania, a wśród nich Berthę. Lutz miała możliwości, wiedzę, obycie w świecie. Posługiwała się 4 językami. Gdy wróciła z Paryża w 1918 r., zajęła się badaniem płazów, zwłaszcza trujących żab (drzewołazowatych) i tych z rodziny rzekotkowatych, oraz zatrudniła się w Narodowym Muzeum Rio de Janeiro (1919 r.). Została sekretarką tej instytucji, pełniła wysokie stanowisko w służbie cywilnej, którego zwykle kobiety nie zajmowały. Pozycja ta dała jej możliwość nawiązania międzynarodowych kontaktów.

Bertha Lutz w tym czasie działała również jako feministka i założyła Ligę Emancypacji Intelektualnej Kobiet. Została wyznaczona do reprezentowania swojego kraju w Międzynarodowej Radzie Kobiet Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO). W 1922 r. stworzyła Brazylijską Federację na rzecz Postępu Kobiet. Była to grupa polityczna, która broniła praw brazylijskich kobiet oraz ich praw do głosowania na całym świecie. Poza tym była też delegatką na Panamerykańskiej Konferencji Kobiet w Baltimore (USA) i uczestniczką licznych konferencji poświęconych prawom kobiet. W 1925 r. została wybrana na przewodniczącą Międzyamerykańskiego Związku Kobiet.  

Wywalczyła równą konstytucję i poszła na prawo

Zaangażowanie Lutz w walkę o prawa wyborcze dla kobiet uczyniło ją czołową postacią ruchu sufrażystek. Bertha dążyła do zmiany konstytucji i uwzględnienia w niej praw kobiet do głosowania i równości płci. Ówczesna Stara Republika została zastąpiona przez postępowego prezydenta Getúlio Vargasa. Popierał on prawa kobiet, dlatego też otrzymał głosy kobiet z Federacji, stworzonej przez Berthę. W sierpniu 1931 r. chwalono ustawę zapewniającą ograniczone prawo wyborcze do kodeksu cywilnego. Mogły głosować samotne kobiety, wdowy z własnym przychodem oraz mężatki za zgodą swojego męża. Obrończynie nie zgodziły się na to i spotkały się osobiście z prezydentem, aby o tym porozmawiać. W efekcie polityk poparł nowy kodeks cywilny, wydany dekretem z 24 lutego 1932 r., który dawał kobietom takie samo prawo wyborcze jak mężczyznom. Wykluczeni zostali za to analfabeci obu płci.

Oczywiście dla Berthy i działaczek Federacji nie było to wystarczające. Dążyły do wpisania dekretu do nowej konstytucji. Vargas zaprosił Lutz, aby zasiadła w komitecie formułującym konstytucję. Działaczka nie tylko użyła swojego stanowiska do zapisu praw wyborczych, ale również do zapewnienia konstytucyjnych gwarancji równości praw obu płci. W 1933 r. opublikowała dwa artykuły: 13 princípios Básicos para a Constituição (13 podstawowych zasad: wstępne szkice do konstytucji) oraz A nacionalidade da mulher casada (Narodowość mężatki). Dotyczyły one wielu zagadnień interesujących brazylijskie kobiety. Uwzględniono w nich przemyślenia Lutz na temat równości wobec prawa, równej płacy za taką samą pracę, płatnych urlopów macierzyńskich, prawa wszystkich kobiet do sprawowania urzędów publicznych niezależnie od stanu ich małżeństwa, opieki nad dziećmi i prowadzenia domu.

Przy wsparciu innych grup kobiecych Lutz i Federacja wygrały główną bitwę. Prawo kobiet do głosowania zostało zapisane w nowej konstytucji, która została przyjęta w lipcu 1934 r. Ponadto w dokumencie znalazło miejsce również 13 zasad Lutz. Teraz zwróciła swoją uwagę na wykorzystanie głosowania do umieszczenia kobiet i mężczyzn, którzy wspierali kwestie feministyczne w rządzie. Lutz reprezentowała Brazylię na VII Panamerykańskiej Konferencji Kobiet, która odbyła się w Montevideo. Znalazła również czas, aby założyć dwie kolejne organizacje kobiece, União Profissional Femenina (Związek Zawodowych Kobiet) i União das Funcionárias Públicas (Związek Urzędniczek) i uzyskać tytuł licencjata na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Rio de Janeiro.

Jedna z największych sił wyzwolenia i postępu leży w naszej mocy: edukacja kobiet i mężczyzn. Musimy kształcić kobiety, aby były równe intelektualnie i zdyscyplinowane. Musimy kształcić mężczyzn, aby byli świadomi, że kobiety nie są zabawkami dla ich rozrywki.

—Berta Lutz (1918)

Rozpad Federacji, Lutz zbyt „trudna”?

Wraz z ogłoszeniem konstytucji ruch kobiecy stracił wiodący cel i zaczął się rozpadać. Szczeliny zamaskowane przez lata wspólnej walki pękły. Frakcje pokłóciły się, a konflikty osobowości zajęły centralne miejsce w dyskusjach. Niektóre kobiety uznały Lutz za zbyt autorytarną, szorstką i niecierpliwą, dlatego porzuciły Federację na rzecz innych organizacji. Pojawiały się też zdania, że gdyby Lutz była bardziej sympatyczna i mniej „trudna”, dałoby się osiągnąć jeszcze więcej.

Bertha działa dalej!

W wyborach w 1934 r. Lutz kandydowała do Izby Deputowanych brazylijskiego kongresu z ramienia Partido Autonomista (Partii Autonomicznej). Partia była powiązana z Liga Eleitoral Independente (Niezależna Liga Wyborcza), która z kolei była powiązana z ruchem feministycznym w Brazylii. Lutz została wybrana jako zastępca deputowanego, ale wkrótce po jego śmierci w 1936 r. weszła do niższej izby parlamenty. Od razu zabrała się do pracy, a podczas swojego roku urzędowania pomogła w utworzeniu Komisji ds. Kodeksu Kobiet. Jako przewodnicząca komisji nalegała na uchwalenie kompleksowej ustawy w zakresie statusu prawnego i praw społecznych kobiet. Przewidziano konkretne środki dla kobiet w miejscu pracy i były one podobne do tych, które przedstawiła w swoich publikacjach z 1933 roku.

Porzucone przez Vargasa, Lutz sfrustrowana

Wszystkie wielkie nadzieje brazylijskich kobiet zostały rozwiane w 1937 roku wraz z przymusowym zamknięciem Kongresu. Ogłoszenie przez Vargasa Estado Novo (Nowego Państwa) zakończyło wszelką działalność polityczną, w tym kobiecą. Oczekujące jeszcze na uchwalenie nowe prawa zostały zarzucone. Vargas, który był tak ugodowy wobec Lutz i innych kobiet na początku lat trzydziestych, porzucił je: nie odegrały one żadnej znaczącej roli w nowym porządku. Z perspektywy Vargasa harmonia społeczna wymagała porządku i dyscypliny, która obejmowała prawne podporządkowanie żon mężom.

Zmuszona do wycofania się z polityki, Lutz została tymczasowym dyrektorem sekcji botanicznej Muzeum Narodowego i objęła stanowisko dyrektora w lutym 1938 r. Było to stanowisko, które piastowała aż do przymusowej emerytury w 1964 r.

W 1940 roku Lutz była sfrustrowana i wysłała list do amerykańskiej sufrażystki Carrie Chapman Catt, w którym napisała, że ​​brazylijskie kobiety „nie były w stanie utrzymać tego, co wygrały”. Rzeczywiście, wyglądało to tak, jakby dywan został wyrwany spod ich stóp. Prezydent Vargas wyrządził ruchowi kobiecemu wiele szkód; stracił impet i nawet po upadku Nowego Państwa w 1945 r. ruch nie zdołał się odrodzić.

Lutz inspiracją dla kolejnych pokoleń feministek

Lutz zachowała jednak międzynarodową rozpoznawalność. W październiku 1945 r. w San Francisco reprezentowała Brazylię w Międzyamerykańskiej Komisji Kobiet, grupie zajmującej się doradztwem w zakresie tworzenia Karty Narodów Zjednoczonych. To Lutz, wraz z przedstawicielami Republiki Dominikany i Meksyku, z powodzeniem nalegała, aby w pierwszym akapicie Karty znalazło się sformułowanie „równe prawa mężczyzn i kobiet”. W 1952 r. wkład Lutz był ważny w tworzeniu Komisji Narodów Zjednoczonych ds. Statusu Kobiet, organu, w którym później działała. W 1975 roku, rok przed śmiercią, niestrudzona Lutz uczestniczyła w konferencji Międzynarodowego Roku Kobiet w Mieście Meksyk . Śmierć przyszła po nią w Rio de Janeiro 16 września 1976 roku.

Późniejsze pokolenie feministek w Brazylii uznało pionierską pracę Berthy Lutz i w 1982 r. stworzyły Trybunał Berthy Lutz, który miało na celu zwalczanie ciągłej dyskryminacji kobiet pracujących w Brazylii. Nie da się więc zaprzeczyć jak duży miała wpływ na kształtowanie się wczesnych ruchów feministycznych w Brazylii, ale również i w Ameryce Łacińskiej.

źródła:

Blachman, Morris J. „Selektywne zaniedbanie i teoretyczne zniekształcenie w badaniu aktywności politycznej kobiet w Brazylii” w czerwcu Nash i Helen Safa, red., Sex and Class in Latin America . NY: Praeger, 1976, s. 254–264.

https://100elles.ch/en/biographies/bertha-lutz/

https://peoplepill.com/people/bertha-lutz

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *